Với sự gia tăng mạnh mẽ của lực lượng lao động tự do, Bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện ngày càng khẳng định vai trò là "chiếc phao cứu sinh" thiết thực. Đặc biệt, với những quy định mới nhất từ Luật Bảo hiểm xã hội 2024, chính sách này đã mang đến những bước tiến đột phá, mở rộng tối đa quyền lợi để không ai bị bỏ lại phía sau trên hành trình xây dựng điểm tựa tài chính lúc tuổi già.
Khác biệt hoàn toàn với các hình thức bảo hiểm thương mại hay nhân thọ mang mục đích sinh lời, BHXH tự nguyện là một chính sách an sinh xã hội phi lợi nhuận do Đảng và Nhà nước tổ chức, bảo hộ. Mục đích cốt lõi của chính sách này là tạo cơ hội cho mọi công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, đặc biệt là những người lao động tự do, nông dân không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, có thể tích lũy tài chính để hưởng lương hưu và chăm sóc sức khỏe khi hết tuổi lao động.
Giá trị ưu việt của BHXH tự nguyện nằm ở tính bền vững và an toàn tuyệt đối. Tiền đóng vào quỹ BHXH được Nhà nước điều chỉnh tăng tương ứng với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để bù đắp sự trượt giá của đồng tiền. Trong khi tham gia bảo hiểm thương mại có thể đối mặt với rủi ro doanh nghiệp phá sản, quỹ BHXH tự nguyện luôn được Nhà nước cam kết bảo đảm khả năng chi trả bền vững, trở thành chỗ dựa vững chắc nhất cho người dân.
Khi tham gia BHXH tự nguyện, người lao động sẽ nhận được những quyền lợi vô cùng sát sườn. Đặc biệt, từ ngày 01/07/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực với hàng loạt điểm sáng: Hưởng lương hưu hằng tháng (Giảm điều kiện số năm đóng): Người tham gia đủ tuổi nghỉ hưu sẽ được nhận lương hưu hằng tháng với mức hưởng tối đa lên đến 75%. Đáng chú ý, điều kiện về thời gian đóng BHXH tối thiểu đã được giảm từ 20 năm xuống chỉ còn 15 năm, tạo cơ hội vàng cho những người tham gia muộn vẫn có thể hưởng lương hưu. Chăm sóc y tế miễn phí: Trong suốt quá trình nhận lương hưu, người dân sẽ được cấp thẻ Bảo hiểm Y tế (BHYT) hoàn toàn miễn phí, với mức hưởng lên tới 95% chi phí khám, chữa bệnh tại các cơ sở y tế công lập. Chế độ thai sản (Quyền lợi mới bổ sung): Đây là một bước ngoặt mang tính nhân văn sâu sắc. Lao động nữ sinh con hoặc lao động nam có vợ sinh con sẽ được hưởng trợ cấp thai sản 2 triệu đồng/con, nếu đáp ứng điều kiện đóng BHXH tự nguyện từ đủ 6 tháng trở lên trong vòng 12 tháng trước khi sinh. Chế độ tử tuất chu toàn: Khi người tham gia qua đời, người lo mai táng sẽ được nhận khoản trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức lương cơ sở. Thân nhân còn được nhận thêm khoản trợ cấp tuất một lần dựa trên thời gian đã đóng bảo hiểm hoặc thời gian đang hưởng lương hưu. Rút BHXH 1 lần: Người dân hoàn toàn có thể yêu cầu rút BHXH 1 lần trong các trường hợp như ra nước ngoài định cư, mắc bệnh hiểm nghèo, hoặc sau 12 tháng ngừng đóng mà chưa đủ điều kiện nhận lương hưu. Linh hoạt bảo lưu thời gian đóng: Nếu gặp khó khăn tài chính, người lao động có quyền tạm dừng đóng, bảo lưu thời gian tham gia và đóng tiếp khi có điều kiện mà không bị mất đi các quyền lợi đã tích lũy.
Một trong những ưu điểm lớn nhất của BHXH tự nguyện là sự linh hoạt về tài chính. Người tham gia hằng tháng chỉ cần đóng 22% mức thu nhập tự chọn. Mức thu nhập này rất linh hoạt, thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn (1,5 triệu đồng/tháng) và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu/mức lương cơ sở. Người dân cũng có thể chọn đóng hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng, hoặc đóng gộp một lần cho nhiều năm để nhanh chóng đủ điều kiện nhận hưu trí.
Để khuyến khích tối đa người dân tham gia, Nhà nước ban hành chính sách hỗ trợ tiền đóng trong thời gian tối đa 10 năm. Đáng chú ý, theo Nghị định số 159/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/07/2025), mức hỗ trợ đã được nâng lên mức chưa từng có: Hỗ trợ 50% cho người thuộc hộ nghèo, người sinh sống tại xã đảo, đặc khu. Hỗ trợ 40% cho người thuộc hộ cận nghèo. Hỗ trợ 30% đối với người dân tộc thiểu số. Hỗ trợ 20% đối với các đối tượng khác.
Với chi phí tham gia vừa sức, quyền lợi hưởng thụ ngày càng gia tăng và sự trợ lực mạnh mẽ từ ngân sách Nhà nước, Bảo hiểm xã hội tự nguyện thực sự là một "tấm khiên" bảo vệ người lao động tự do trước mọi biến cố. Việc chủ động tham gia BHXH tự nguyện ngay từ hôm nay không chỉ là sự tích lũy thông minh cho một tuổi già an nhàn, độc lập về tài chính, mà còn là hành động thiết thực góp phần xây dựng một hệ thống an sinh xã hội bền vững cho toàn dân.
Dương Uyên
